Geen boom snoeit zichzelf

Het probleem met snoeien

In het vorige essay stelde ik snoeimomenten voor, een buitenstaander aan tafel en een einddatum voor alles wat nieuw is. Dat is een begin. Maar er bleef een vraag liggen die ik niet kon negeren: wie doet het?

Als de eigenaar zijn eigen boom snoeit, snoeit hij te weinig. Dat is geen karakterfout. Zo zitten mensen in elkaar.

Roger Federer won 17 van zijn 20 grandslamtitels met een racket van 90 vierkante inch. Pas na zijn nederlaag in de tweede ronde van Wimbledon 2013 tegen de nummer 116 van de wereld liet hij zijn racket ingrijpend aanpassen. Zelfs toen ging het niet in één keer: hij schakelde nog terug naar het oude racket voordat hij het in 2014 definitief liet gaan. En het was nog steeds laat. Roddick denkt dat Federer zelf zou zeggen dat hij het twee jaar eerder had moeten doen.

Femke Bol bewijst dat het ook anders kan. Ze was wereldkampioene op de 400 meter horden en kondigde in oktober 2025 aan dat ze op de 800 meter verder ging. Ze deed het op haar hoogtepunt, na lang nadenken, en de beslissing viel al na de Spelen van Parijs. Dat is knap, maar het is een uitzondering. Ik bouw mijn organisatie liever niet op uitzonderingen.

Daaruit volgt mijn standpunt: snoeien moet je organiseren, niet van wilskracht verwachten. Dat betekent een hovenier, en dat betekent spelregels. Dit zijn mijn aanbevelingen.

Wat je moet doen

1. Begin bij jezelf, vandaag nog. Je hoeft niet op een organisatiebrede aanpak te wachten. Beschrijf je werk aan je AI-model, vraag wat je zou bouwen met een leeg blad en welke onderdelen je vooral in stand houdt uit gewoonte of trots, en lees het antwoord zonder je te verdedigen. Het model heeft geen belang bij jouw verleden. Dit is geen vervanging van een echte hovenier, wel een eerste test van hoe ongemakkelijk het wordt.

2. Zet een hovenierteam neer. Drie tot vijf mensen, tijdelijk en van buiten het gebied dat ze bekijken. Minstens één heeft gezag en ervaring, zodat het team serieus wordt genomen. Minstens één is nieuw of komt van ver, zodat niets vanzelfsprekend is. Het team heeft niets geplant en niets te verdedigen. Je mag het ook hit team noemen, maar het werkt als een hovenier, niet als een afbraakploeg.

3. Geef het een sponsor aan de top. Zonder steun van boven wordt elke vraag een discussie en elke discussie een weerstand. Het team mag overal kijken en alles vragen. Het beslist alleen niet zelf.

4. Laat het team één vraag stellen. Zou je dit vandaag nog starten, en zo ja, zou je het zo doen? Meer is niet nodig. Elke andere vraag nodigt uit tot toevoegen.

5. Draai de bewijslast om. Het team hoeft niet te bewijzen dat een tak weg moet. De verantwoordelijke legt uit waarom hij moet blijven. Dat lijkt een klein verschil en het is groot. Het beschermt wat werkt en dwingt tot een eerlijk antwoord op wat alleen uit gewoonte blijft hangen.

6. Geef elke tak één van vier uitkomsten. Houden, met de reden erbij. Inkorten, dezelfde tak maar kleiner en scherper. Vervangen, het doel blijft maar de aanpak verandert. Of laten uitlopen met een einddatum.

Netflix is een mooi voorbeeld van vervangen en uitlopen. In 2007 had het 6,3 miljoen abonnees en bijna een miljard dollar omzet, en toch begon het in datzelfde jaar met streaming, met ongeveer 1.000 films tegenover 70.000 op dvd. De dvd liep nog jaren door. Pas in 2023 stopte Netflix na 25 jaar definitief met de verhuur. Apple koos voor vervangen: toen iemand Jobs vroeg of de iPhone de iPod zou aantasten, antwoordde hij dat als iemand dat moest doen, het maar beter Apple zelf kon zijn.

7. Zorg voor het snoeihout. Snoeihout is geen afval. De mensen die aan een gesnoeide tak werkten, zijn je beste kennis en meestal ook je meest gemotiveerde nieuwe krachten. Laat ze verhuizen naar waar iets groeit, leg vast wat ze leerden, en erken wat ze bouwden: dit heeft ons gebracht waar we nu zijn. Wie dat overslaat, verliest in één ronde het vertrouwen van iedereen die ooit iets bouwde.

8. Neem de tijd voor afscheid. Femke Bol stelde haar overstap een jaar uit, om het goed te overdenken en afscheid te kunnen nemen van haar horden. Ze hield ook wat nog werkte: de 4x400 meter estafette blijft ze graag lopen. Snoeien is niet alles weghalen. Het is kiezen wat blijft.

9. Maak er een ritme van. Eén keer per jaar, op een vast moment, bij voorkeur in een rustige periode. De eerste ronde is een proef op één onderdeel van de organisatie, zodat je leert voordat je het breder inzet. Wissel de samenstelling van het team elke ronde minstens gedeeltelijk, want wie te lang rondloopt, wordt zelf eigenaar.

10. Meet na een jaar. Kijk naar twee dingen. Wat is er gestopt, ingekort of vervangen? En waar is de vrijgekomen ruimte naartoe gegaan? Als het antwoord op de eerste vraag niets is, heeft het team niet goed gekeken. Snoeien zonder iets nieuws te laten groeien is alleen maar kaal worden.

Hoe het misgaat

Snoeien is een vak, en je kunt het slecht doen. Netflix deed dat in 2011. De dvd-tak werd afgesplitst onder de naam Qwikster, met een prijsstijging van 60 procent, en enkele weken na de lancering werd het idee alweer geschrapt. De richting was juist, de uitvoering niet. Daarom de omgekeerde bewijslast, de einddatum als optie, de erkenning voor de makers en het woord snoeihout in plaats van een woord dat verwijt inhoudt.

Het team kan ook politiek misbruikt worden, om een rivaal te raken. Daarom heeft het een sponsor boven de afdelingen, een rotatie in de samenstelling en een openbare onderbouwing per oordeel. Wie dit risico als reden gebruikt om niets te doen, kiest voor een boom die langzaam verstikt.

Mijn standpunt

Geen boom snoeit zichzelf. Dat zegt niets over de eigenaar, wel over de afstand die je nodig hebt om een tak te zien zoals hij is. Elke organisatie die innovatie serieus neemt, heeft daarom een hovenier nodig: een vast team van buiten, met steun van boven, dat één keer per jaar langskomt en één vraag stelt. En elke manager kan vandaag al beginnen met een eerlijke vraag aan een model dat geen reden heeft om te vleien.

Het is ongemakkelijk, maar dat blijft het als je het uitstelt. Een boom die nooit gesnoeid wordt, geeft uiteindelijk geen fruit meer.